"Wszechświat składa się z historii, a nie z atomów"

 

Przywileje stanowe

 

 

Poniższe wiadomości można, co prawda, znaleźć w każdej książce do historii i nie tylko (a poniższą tabelkę, tylko w nieco innej wersji, niektórzy mogą doszukać się nawet w zeszycie do historii, jeśli takowy posiadają jeszcze), co jednak nie zmienia faktu, iż na mojej stronie także to się  znajdzie :]

 

Data przywileju

Miejsce nadania / nazwa

Nadający przywilej

Stan, któremu przywilej został nadany

Postanowienia

Okoliczności nadania

1180

Łęczyca / 

przywilej łęczycki

Kazio Sprawiedliwy

duchowieństwo

 

- zniesienie "lus spolii" - prawa dziedziczenie przez księcia majątku po zmarłym biskupie (bo do tej pory to było tak, że jak się biskupowi umarło, to cała kasa szła do księcia, bo przecież biskupi dzieci mieć nie mogli, no i oczywiście nie mieli, więc nie mieli komu spadku zostawić)

-ograniczenie nadużyć w korzystaniu z podwód (usług transportowych) i stacji w dobrach kościelnych

 

 

1210

1215

Borzyków, Wolbork

Lesio Biały,

Konrad Mazowiecki,

Kazio Opolski,

Władzio Odonic

duchowieństwo

 

- potwierdzenia Statutu łęczyckiego

- uznanie odrębnego sądownictwa dla duchownych

- immunitety dla posiadłości duchowieństwa

- ostatecznie zniesienie "lus spolii"

- utrata prawa wyboru biskupów przez władców, od tej pory wyboru dokonuje kapituła katedralna

 

wybitnie niejasne

1228

Cienia /

przywilej cieński

Władzio Laskonogi, książę wielkopolski

rycerstwo i duchowieństwo Małopolski

 

- potwierdzenie odrębności ziem dzielnicowych

- określenie prerogatyw (pierwszeństwa, praw i przywilejów) urzędników dzielnicowych (ziemi krakowskiej)

 

w zamian na powołanie na tron krakowski po śmierci Leszka Białego

1291

Lutomyśl / 

przywilej lutomyski

Wacław II

duchowieństwo, szlachta, mieszczanie

 

- potwierdzenie dotychczasowych praw i przywilejów

- zobowiązanie się do nienakładania nowych podatków

- zgoda na obsadzanie urzędów w porozumieniu z dostojnikami danej ziemi

w zamian za tron krakowski

1355

Buda / 

przywilej budziński

Ludwik Węgierski

szlachta

 

- określenie stałych świadczeń szlachty na rzecz państwa - zwolnienie od nadzwyczajnych podatków

- zniesienie stacji, czyli obowiązku utrzymania króla podczas jego podróży po kraju

- gwarancja nienaruszalności dotychczasowych praw i swobód

 

w zamian za przyznanie praw do tronu polskiego po śmierci Kazia Wielkiego

1374

Koszyce / 

przywilej koszycki

Ludwik Węgierski

szlachta; od 1381 także duchowieństwo

 

- podatek poradlny 2 grosze z łana ziemi (wcześniej było 12)

- żołd za udział w wyprawach poza granicami kraju

- zapewnienie o powierzaniu urzędów starostów, kasztelanów i wojewodów mieszkańcom danej ziemi

 

w zamian za zgodę na dziedziczenie tronu przez córeczkę (którąś z trzech)

1386

Kraków / 

przywilej krakowski, przedkoronacyjny

Władzio Jagiełło

szlachta

 

-gwarancja zachowania praw i swobód szlacheckich

 

w zamian za tron i rękę królowej Jadwigi

1388

Piotrków / 

przywilej piotrkowski, pokoronacyjny

Władzio Jagiełło

szlachta

 

- gwarancja wykupienia szlachcica wziętego do niewoli podczas wyprawy zagranicznej

- ustalenie żołdu w wysokości 3 grzywien od kopii podczas wyprawy zagranicznej

 

tak jak wyżej, tylko już po fakcie

1422

Czerwińsk / 

przywilej czerwiński

Władzio Jagiełło

szlachta

 

- nietykalność majątkowa bez wyroku sądu

- zakaz łączenia urzędu starosty i sędziego

- uzależnienie bicia monety od zgody rady królewskiej

 

w związku z wojną z Krzyżakami

1423

Warka / statut warcki

Władzio Jagiełło

szlachta

 

- zezwolenie na wykup sołectw od nieposłusznych sołtysów

- wprowadzenie ograniczenia wychodźstwa chłopów z ziemi

- ustanowienie taks wojewodzińskich (maksymalnych cen produktów rzemieślniczych, ustalanych przez wojewodę)

 

pod naciskiem szlachty

1430

1433

Jedlnia, Kraków / przywilej jedlneńsko - krakowski

Władzio Jagiełło

szlachta

 

- nietykalność osobista

- wyłączność dla szlachty na piastowanie wysokich godności kościelnych

 

w zamian za zgodę na sukcesję tronu przez synalka

1454

Cerkwica, Nieszawa / przywilej cerkwicko - nieszawski

Kazio Jagiellończyk

szlachta

 

- gwarancja nie nadawania nowych podatków, nowych praw i nie zwoływania pospolitego ruszenia bez zgody sejmików ziemskich

 

w zamian za udział w wojnie z Krzyżakami

1496

Piotrków / 

przywilej piotrkowski

Jan Olbracht

szlachta

 

- przywiązanie chłopa do ziemi - jeden chłop w ciągu roku może opuścić wieś

- zwolnienie szlachty od płacenia ceł

- zakaz posiadania dóbr ziemskich dla mieszczan

- wprowadzenie taks wojewodzińskich na towary miejskie

 

przed wyprawą do Turcji

1501

Mielnik / 

przywilej mielnicki

Jan Olbracht

magnateria

 

- przekazanie władzy w ręce senatorów

- zezwolenie na wypowiedzenie posłuszeństwa królowi łamiącemu przywileje i swobody szlacheckie

 

pod naciskiem oligarchii magnackiej

1505

Radom / 

Konstytucja Nihil novi

Aleksander

szlachta

 

- anulowanie postanowień przywileju mielnickiego

- zakaz ogłaszania nowych praw i ustaw bez zgody senatorów i posłów ziemskich - "nic nowego o nas bez nas"

 

pod naciskiem szlachty

1518

Toruń

Zygmuś Stary

szlachta

 

- cała władza nad chłopem przekazana w ręce szlachty

 

 

1520

Bydgoszcz

Zygmuś Stary

szlachta

 

- ustalenie minimalnej pańszczyzny - każdy chłop musi odpracować 1 dzień z 1 łana ziemi na tydzień